چگونه می توان به بخش کامپیوتری هواپیما نفوذ کرد ؟

نویسنده : ارشیا نوری 

هکرها چگونه می‌توانند به بخش کامپیوتری هواپیما نفوذ کنند؟

بررسی امنیت سایبری هواپیماهای مدرن و واقعیت تهدیدات دیجیتال

آیا واقعاً امکان هک کردن هواپیما وجود دارد؟

با پیشرفت فناوری، هواپیماهای امروزی دیگر فقط متشکل از بال و موتور نیستند؛ آن‌ها سیستم‌هایی فوق‌پیشرفته هستند که ده‌ها کامپیوتر و نرم‌افزار، عملکرد آن‌ها را کنترل می‌کند. همین موضوع باعث شده پرسشی که زمانی صرفاً در فیلم‌های سینمایی مطرح می‌شد، امروز به یک دغدغه واقعی تبدیل شود: آیا امکان نفوذ سایبری به هواپیما وجود دارد؟

صنعت هوانوردی به‌عنوان یکی از حساس‌ترین صنایع جهان، همواره بالاترین استانداردهای ایمنی را رعایت می‌کند. با این حال، گسترش سامانه‌های دیجیتال، شبکه‌های داده و ارتباطات هوشمند در هواپیماهای مدرن، مفهوم جدیدی به نام امنیت سایبری هواپیما را وارد معادلات ایمنی پرواز کرده است.

هواپیماهای مدرن چگونه دیجیتالی شدند؟

از دهه ۱۹۷۰ میلادی، استفاده از کامپیوترهای دیجیتال به‌تدریج وارد صنعت هوانوردی شد. این تحول با توسعه سامانه‌های Avionics دیجیتال (سامانه‌های الکترونیکی پروازی مانند ناوبری و مدیریت پرواز) و سپس فناوری Fly-by-Wire (کنترل هواپیما از طریق سیگنال‌های الکترونیکی به‌جای سیستم‌های مکانیکی) شتاب گرفت.

نتیجه این تحول، افزایش چشمگیر دقت، ایمنی و بهره‌وری پرواز بود؛ اما در کنار آن، وابستگی هواپیماها به نرم‌افزار و داده نیز افزایش یافت و همین وابستگی، بحث تهدیدات سایبری را مطرح کرد.

ساختار سامانه‌های کامپیوتری هواپیما چگونه است؟

هواپیماهای تجاری امروزی از ده‌ها کامپیوتر مستقل تشکیل شده‌اند که هرکدام وظیفه‌ای مشخص دارند. این سامانه‌ها به‌صورت لایه‌بندی‌شده و ایزوله طراحی می‌شوند تا ایمنی پرواز حفظ شود. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

سامانه‌های اویونیکی (Avionics): شامل ناوبری، سیستم مدیریت پرواز یا FMS – Flight Management System )کنترل مسیر، سوخت و برنامه پرواز) و خلبان خودکار

سامانه‌های کنترل پرواز (Fly-by-Wire): انتقال دستورات خلبان به سطوح کنترلی به‌صورت دیجیتال

سامانه‌های ارتباطی: ارتباط با برج مراقبت، ماهواره‌ها و مراکز زمینی

سامانه‌های غیرحیاتی: مانند IFE – In-Flight Entertainment )سیستم سرگرمی و اینترنت داخل کابین(

سامانه‌های حیاتی پرواز به اینترنت متصل نیستند و همین موضوع یکی از مهم‌ترین سدهای امنیتی در برابر حملات سایبری محسوب می‌شود.

صنعت هوانوردی چگونه با تهدیدات سایبری مقابله می‌کند؟

امنیت سایبری هواپیما از اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی به‌طور رسمی وارد دستور کار صنعت هوانوردی شد. با افزایش اتصال‌پذیری هواپیماها، سازمان‌های بین‌المللی و سازندگان هواپیما اقداماتی اساسی انجام دادند، از جمله:

توسعه سامانه‌های مدیریت امنیت سایبری (Cybersecurity Management Systems)

اجرای تست‌های نفوذ کنترل‌شده برای شناسایی آسیب‌پذیری‌ها

آموزش خلبانان و مهندسان در زمینه آگاهی سایبری

به‌روزرسانی مداوم نرم‌افزارها و پروتکل‌های ارتباطی

این اقدامات از حدود دهه ۲۰۱۰ میلادی به بخشی ثابت از الزامات ایمنی پرواز تبدیل شدند.

برای نفوذ سایبری به هواپیما چه مسیرهایی وجود دارد؟

اگرچه سامانه‌های هواپیما به‌شدت ایمن‌سازی شده‌اند، اما در مطالعات تئوریک امنیت سایبری، برخی مسیرهای بالقوه مورد بررسی قرار می‌گیرند:

1. ارتباطات داده‌ای با زمین

برخی هواپیماها از ACARS (سیستم تبادل پیام‌های فنی و عملیاتی بین هواپیما و زمین) استفاده می‌کنند. در گذشته، ضعف‌هایی در رمزنگاری این ارتباطات گزارش شده بود، اما استانداردهای جدید خطرات را به میزان زیادی کاهش داده‌اند.

2. شبکه‌های داخلی هواپیما

در صورت طراحی یا پیکربندی نادرست، احتمال ایجاد ارتباط غیرمستقیم میان سامانه‌های غیرحیاتی و حیاتی به‌صورت نظری مطرح می‌شود.

3. تجهیزات نگهداری و تعمیرات

لپ‌تاپ‌ها و ابزارهای تعمیراتی در صورت آلودگی می‌توانند هنگام اتصال به هواپیما، به‌عنوان مسیر بالقوه انتقال بدافزار مطرح شوند.

4. زنجیره تأمین نرم‌افزار

نفوذ به زنجیره تأمین نرم‌افزار می‌تواند باعث ایجاد آسیب‌پذیری‌های پنهان در کدهای پروازی شود؛ موضوعی که یکی از نگرانی‌های اصلی صنایع حساس است.

چرا هک واقعی هواپیما تقریباً غیرممکن است؟

برخلاف تصور عمومی، نفوذ موفق به سامانه‌های حیاتی پرواز بسیار دشوار است، زیرا:

سیستم‌های حیاتی به اینترنت متصل نیستند

استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای مانند DO-178 )ایمنی نرم‌افزارهای پروازی) و DO-326A (امنیت سایبری هوانوردی) اعمال می‌شود

تست‌های ایمنی و امنیتی چندلایه انجام می‌گیرد

هر تغییر نرم‌افزاری نیازمند تأیید رسمی است

به همین دلیل، بسیاری از ادعاهای رسانه‌ای درباره «هک هواپیما» بیشتر جنبه نمایشی دارند تا عملی.

جمع‌بندی: آیا باید نگران هک شدن هواپیما باشیم؟

نفوذ سایبری به بخش کامپیوتری هواپیما از نظر تئوریک قابل بررسی است، اما در عمل با موانع فنی و نظارتی بسیار جدی روبه‌روست. صنعت هوانوردی با معماری‌های ایمن، استانداردهای بین‌المللی و رویکردی پیشگیرانه، تلاش کرده است امنیت پرواز را در بالاترین سطح ممکن حفظ کند. با این حال، رشد فناوری نشان می‌دهد که امنیت سایبری هواپیما در آینده نیز یکی از مهم‌ترین ارکان ایمنی پرواز باقی خواهد ماند.